Thụy Sĩ cho phép quỹ ETF bán lẻ đầu tiên nắm giữ Bitcoin trực tiếp

Cơ quan giám sát thị trường tài chính Thụy Sĩ (FINMA) vừa thông báo đã chấp thuận một quỹ hoán đổi danh mục nắm giữ Bitcoin trực tiếp và được phép bán cho nhà đầu tư cá nhân, không giới hạn ở nhà đầu tư chuyên nghiệp như các sản phẩm trước đó. Đây là lần đầu tiên một quỹ dạng này được cấp phép cho thị trường bán lẻ tại Thụy Sĩ.

Theo luật quỹ đầu tư của Thụy Sĩ, FINMA xếp sản phẩm này vào nhóm 'quỹ đầu tư thay thế khác' mang rủi ro đặc thù. Điểm đáng chú ý nằm ở việc FINMA miễn trừ cho quỹ này khỏi quy tắc đa dạng hóa rủi ro vốn bắt buộc với phần lớn quỹ đầu tư — tức quỹ được phép tập trung toàn bộ tài sản vào một loại tài sản duy nhất là Bitcoin, thay vì phải phân bổ sang nhiều loại tài sản khác để giảm rủi ro tập trung.

Vì sao Bitcoin được miễn trừ

Lý do FINMA đưa ra cho việc miễn trừ là Bitcoin có lịch sử giao dịch dài và khối lượng giao dịch đặc biệt lớn so với các loại tiền mã hóa khác — hai yếu tố cơ quan này dùng để đánh giá mức độ thanh khoản và khả năng định giá đáng tin cậy của tài sản. Đây là cơ chế then chốt: FINMA không nới lỏng toàn bộ quy định với tài sản mã hóa nói chung, mà áp dụng ngoại lệ có điều kiện, chỉ cho riêng Bitcoin, dựa trên đặc tính thị trường của chính nó.

Đổi lại việc nới lỏng ở khâu đa dạng hóa, FINMA siết chặt ở khâu lưu ký và bảo vệ nhà đầu tư. Theo hướng dẫn giám sát mà cơ quan này ban hành đầu năm 2026, ngân hàng lưu ký tại Thụy Sĩ thường phải trực tiếp nắm giữ Bitcoin của quỹ; nếu chuyển giao cho bên lưu ký thứ ba trong hoặc ngoài nước, bên đó phải chịu giám sát tài chính tương đương và đảm bảo tài sản mã hóa được tách biệt khỏi tài sản phá sản nếu đơn vị lưu ký sụp đổ.

Các tổ chức phân phối quỹ cũng phải tuân thủ quy tắc ứng xử của luật dịch vụ tài chính Thụy Sĩ tại điểm bán: cảnh báo rõ về biến động giá và rủi ro mất vốn, đồng thời kiểm tra mức độ phù hợp của sản phẩm với từng nhà đầu tư trước khi bán. FINMA cho rằng cơ chế này mang lại mức bảo vệ cao hơn so với việc nhà đầu tư mua Bitcoin trực tiếp trên sàn giao dịch.

Khác với các sản phẩm tiền mã hóa đã có

Thụy Sĩ không phải lần đầu có sản phẩm tiền mã hóa niêm yết. Cả hai sàn giao dịch chứng khoán của nước này đã có quy định niêm yết cho các sản phẩm giao dịch trao đổi liên quan tiền mã hóa, nhưng những sản phẩm đó được xếp loại là sản phẩm có cấu trúc theo luật dịch vụ tài chính — khác về bản chất pháp lý với quỹ đầu tư được FINMA phê duyệt lần này, vốn vận hành theo luật quỹ đầu tư.

FINMA cũng từng cấp phép một quỹ tiền mã hóa khác vào năm 2021, nhưng quỹ đó đầu tư vào một rổ tài sản mã hóa và chỉ được bán cho nhà đầu tư đủ điều kiện, không phải công chúng.

FINMA không công bố tên quỹ, tên đơn vị phát hành hay thời điểm ra mắt. Cơ quan này chỉ cho biết đã có thêm một số đơn vị khác nộp hồ sơ hoặc công bố ý định xin cấp phép cho các quỹ ETF Bitcoin tương tự — cho thấy đây nhiều khả năng là bước mở đầu cho một nhóm sản phẩm, không phải trường hợp đơn lẻ.

Hệ quả với khâu lưu ký và thị trường

Việc FINMA đặt trọng tâm giám sát vào khâu lưu ký, thay vì giới hạn tỷ trọng tài sản, phản ánh một cách tiếp cận: chấp nhận rủi ro tập trung tài sản nếu rủi ro vận hành — mất khóa riêng tư, tấn công mạng, đơn vị lưu ký phá sản — được kiểm soát chặt. Hệ quả bậc hai nằm ở nhóm ngân hàng lưu ký và đơn vị cung cấp dịch vụ lưu ký bên thứ ba tại Thụy Sĩ: họ trở thành mắt xích chịu trách nhiệm chính, và tiêu chuẩn giám sát tài chính cùng cơ chế tách tài sản khi phá sản sẽ quyết định việc họ có đủ điều kiện tham gia hay không.

Với thị trường Việt Nam, khung pháp lý về quỹ đầu tư hiện hành chưa có quy định tương đương cho phép một quỹ công chúng nắm giữ trực tiếp tài sản mã hóa, và pháp luật trong nước cũng chưa công nhận tiền mã hóa là tài sản được phép làm tài sản cơ sở của quỹ đầu tư chứng khoán. Khoảng cách này khiến mô hình của FINMA — miễn trừ đa dạng hóa đổi lấy siết lưu ký — chưa có cơ sở pháp lý để áp dụng trực tiếp, nhưng có thể là một tham chiếu khi cơ quan quản lý trong nước xây dựng khung pháp lý cho Tài sản số.

Điều chưa rõ là liệu các đơn vị đã nộp hồ sơ khác có được FINMA phê duyệt theo cùng tiêu chuẩn miễn trừ hay không, và liệu cơ quan này có áp dụng cách tiếp cận tương tự cho các tài sản mã hóa khác ngoài Bitcoin trong tương lai. Tên quỹ, đơn vị phát hành và thời điểm niêm yết thực tế vẫn chưa được công bố, nên tác động thực sự tới dòng vốn bán lẻ còn phải chờ các thông tin này.