Mỹ tuyên bố sẽ tịch thu khoảng 1 tỷ USD tài sản mã hoá liên quan Iran: cơ chế trừng phạt qua stablecoin đang vận hành thế nào

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu tại một diễn đàn chính sách hôm thứ Năm rằng Washington dự kiến tịch thu khoảng 1 tỷ USD tài sản mã hoá có liên hệ với Iran trong tuần này.

Ông mô tả đây là một phần của chiến lược cô lập kinh tế Iran, được đẩy mạnh sau khi xung đột quân sự giữa hai bên leo thang từ tháng Hai. Ông không nói rõ tài sản bị nhắm tới nằm ở sàn giao dịch cụ thể nào, hay đến từ việc một tổ chức phát hành stablecoin can thiệp.

Đây không phải lần đầu giới chức Mỹ đưa ra con số quy mô tịch thu cụ thể. Theo phát ngôn được báo chí quốc tế ghi nhận, hồi tháng Tư Bessent từng nói Mỹ đã tịch thu khoảng 500 triệu USD tài sản mã hoá liên quan Iran, và đến tháng Tám, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính công bố nhắm vào các sàn giao dịch tiếp tay chuyển tiền cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Cơ chế: trừng phạt không chặn ở biên giới mà chặn ở sổ cái

Điểm khác biệt của trừng phạt tài chính truyền thống so với trừng phạt tài sản mã hoá nằm ở chỗ tiền không đi qua ngân hàng trung gian có thể bị ra lệnh phong toả theo cách cũ. Với stablecoin, công cụ chặn nằm ở chính tổ chức phát hành: khi một địa chỉ ví bị liệt vào danh sách trừng phạt, đơn vị phát hành có thể đóng băng số token tại địa chỉ đó bằng một lệnh gọi hợp đồng thông minh, không cần phối hợp với sàn giao dịch nơi token đang lưu hành.

Cơ chế này giải thích vì sao OFAC và Bộ Tài chính thường nhắm đồng thời vào hai lớp: lớp hạ tầng (sàn giao dịch xử lý giao dịch) và lớp tài sản (token bị đóng băng tại nguồn). Việc nhắm vào sàn giao dịch làm chậm khả năng chuyển đổi tài sản ra tiền mặt, còn việc đóng băng token làm mất giá trị sử dụng của chính tài sản đó, bất kể nó đang nằm ở ví nào.

Hệ quả bậc hai: ai không phải Iran cũng bị ảnh hưởng

Tổ chức phát hành stablecoin Tether, theo thông tin được công bố hồi tháng Chín, cho biết đã đóng băng khoảng 550 triệu USD giá trị USDt trong năm 2026 theo yêu cầu trừng phạt của Mỹ liên quan Iran, trong đó riêng tháng Tư là khoảng 344 triệu USD. Con số này cho thấy việc đóng băng không chỉ diễn ra một lần mà là một quy trình liên tục, và đơn vị phát hành stablecoin trở thành bên thực thi trừng phạt trên thực tế, dù không phải cơ quan nhà nước.

Hệ quả là các sàn giao dịch và ví lưu ký làm việc với dòng tiền quốc tế phải tăng cường sàng lọc địa chỉ ví trước khi cho phép rút hoặc chuyển USDt, vì nguy cơ giữ tài sản đã bị đóng băng từ xa mà không hề hay biết cho tới khi giao dịch bị từ chối. Với khách hàng thông thường không liên quan Iran, rủi ro là giao dịch bị trì hoãn nếu hệ thống sàng lọc của sàn gắn nhầm địa chỉ, một tình huống đã từng xảy ra ở các đợt trừng phạt trước với các loại tài sản khác.

Góc Việt Nam: khoảng trống giữa tuân thủ quốc tế và khung trong nước

Việt Nam hiện chưa có khung pháp lý riêng điều chỉnh việc sàn giao dịch tài sản mã hoá trong nước phải sàng lọc theo danh sách trừng phạt của OFAC hay các cơ quan nước ngoài tương đương. Với doanh nghiệp Việt Nam có hoạt động thanh toán quốc tế bằng stablecoin, hoặc làm dịch vụ trung gian cho khách hàng nước ngoài, câu hỏi đặt ra là liệu các quy định phòng chống rửa tiền hiện hành có đủ cơ sở để yêu cầu kiểm tra địa chỉ ví đối chiếu danh sách trừng phạt quốc tế hay không, và cơ quan nào chịu trách nhiệm giám sát việc này nếu một tổ chức phát hành stablecoin đơn phương đóng băng tài sản của khách hàng tại Việt Nam.

Đây là khoảng trống đáng để các đơn vị làm tuân thủ trong nước theo dõi, bởi cơ chế đóng băng từ xa của stablecoin không phân biệt biên giới pháp lý: một ví tại Việt Nam nắm giữ USDt vẫn có thể bị đóng băng nếu bị gắn với địa chỉ nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, bất kể Việt Nam có tham gia lệnh trừng phạt đó hay không.

Phần chưa rõ của vụ việc lần này là liệu khoản 1 tỷ USD được Bessent nhắc tới có nằm ở một đợt đóng băng stablecoin mới, hay đến từ việc tịch thu tài sản tại các sàn giao dịch cụ thể đã bị OFAC nêu tên hồi tháng Tám. Thông báo chính thức từ OFAC hoặc Bộ Tài chính, nếu được công bố trong tuần này như Bessent đề cập, sẽ là mốc làm rõ cơ chế thực hiện và quy mô thực tế của đợt tịch thu.