Tài sản mã hoá dưới góc nhìn pháp lý Việt Nam: ba câu hỏi chưa có câu trả lời dứt khoát

Câu hỏi 'tài sản mã hoá có hợp pháp không' thường được trả lời sai theo cả hai hướng. Không có quy định cấm cá nhân sở hữu, nhưng cũng chưa có quy định xếp nó vào loại tài sản nào. Đó là hai điều khác nhau, và khoảng cách giữa chúng là nơi các vướng mắc nằm.

Câu hỏi thứ nhất: nó là loại tài sản gì

Phân loại quyết định luật nào áp dụng. Nếu là hàng hoá thì theo pháp luật thương mại; nếu là chứng khoán thì theo pháp luật chứng khoán với toàn bộ nghĩa vụ chào bán và công bố thông tin; nếu là quyền tài sản thì theo pháp luật dân sự. Chưa chọn thì mọi câu hỏi tiếp theo đều treo.

Câu hỏi thứ hai: tranh chấp giải quyết thế nào

Khi hai bên tranh chấp về quyền sở hữu một lượng tài sản mã hoá, toà án cần một căn cứ để xác định ai là chủ sở hữu. Bản ghi trên chuỗi khối cho biết địa chỉ nào đang kiểm soát, nhưng không cho biết ai kiểm soát địa chỉ đó. Khoảng cách giữa hai điều này là bài toán chứng cứ chưa có tiền lệ ổn định.

Câu hỏi thứ ba: thừa kế và thi hành án

Đây là vướng mắc phát sinh nhiều nhất trong thực tế. Người để lại tài sản mã hoá mà không để lại khoá thì tài sản gần như không thể tiếp cận, kể cả khi quyền thừa kế được xác lập rõ ràng. Ngược lại, cơ quan thi hành án khó cưỡng chế một tài sản mà việc chuyển giao phụ thuộc vào sự hợp tác của người giữ khoá.

Điểm đáng lưu ý cho người đọc: hai câu hỏi cuối không chờ được luật mới. Người sở hữu tài sản mã hoá nên xử lý ngay ở mức cá nhân — lập di chúc có nêu cách tiếp cận khoá, và giữ chứng cứ về nguồn gốc tài sản để phục vụ chứng minh khi cần.