6 ngân hàng lớn nhất Canada thăm dò hệ thống tiền gửi token hoá dùng chung

6 ngân hàng lớn nhất Canada — thường được gọi chung là Big Six — công bố cùng lập một dự án thăm dò hệ thống tiền gửi token hoá bằng đôla Canada, với giai đoạn đầu tập trung vào việc luân chuyển tiền gửi doanh nghiệp dưới dạng số giữa các tổ chức tham gia. Dự án chưa ràng buộc các ngân hàng phải phát hành tiền gửi token hoá; đây là bước dựng mô hình chung trước khi tính đến vận hành thật.

Với người làm ngân quỹ doanh nghiệp, thanh toán quốc tế và tuân thủ tại Việt Nam, giá trị của tin này nằm ở chỗ nó cho thấy các hệ thống ngân hàng lớn đang định hình chuẩn nào cho tiền trên sổ cái phân tán.

Tiền gửi token hoá vận hành khác stablecoin ở đâu

Tiền gửi token hoá là biểu diễn số của khoản tiền gửi đã nằm sẵn tại một ngân hàng, tức vẫn là nghĩa vụ nợ của ngân hàng đó với khách hàng và vẫn nằm trong phạm vi giám sát ngân hàng. Điểm khác biệt với stablecoin do một tổ chức phi ngân hàng phát hành là ở chủ thể chịu trách nhiệm hoàn trả và ở lớp giám sát đi kèm: một bên là bảng cân đối ngân hàng chịu thanh tra và các yêu cầu về vốn, thanh khoản; một bên là tài sản dự trữ do bên phát hành nắm giữ.

Về mặt kỹ thuật, token hoá thay đổi lớp ghi sổ và lớp chuyển giao chứ không tạo ra một loại tiền mới, nên lợi ích thực tế đến từ khả năng vận hành ngoài giờ giao dịch và khả năng gắn điều kiện thực thi tự động vào lệnh thanh toán.

Vướng mắc thật sự xuất hiện khi khoản tiền gửi token hoá phải đi từ ngân hàng này sang ngân hàng khác. Trong hệ thống hiện hành, phần việc đó do hạ tầng thanh toán liên ngân hàng và tiền ngân hàng trung ương đảm nhiệm; trên sổ cái phân tán, nếu mỗi ngân hàng tự dựng một token theo chuẩn riêng thì token của ngân hàng A không tự nhiên được ngân hàng B chấp nhận ngang giá, và thị trường sẽ phải xử lý bằng chuyển đổi, đối chiếu hoặc một lớp trung gian mới.

Việc sáu ngân hàng cùng ngồi vào một dự án là cách giải bài toán đó ở gốc: thống nhất trước về chuẩn kỹ thuật, quy tắc vận hành và cách quyết toán, thay vì hợp nhất các hệ thống rời rạc về sau.

Vì sao lựa chọn làm chung là phần đáng chú ý nhất

Khi phần lớn hệ thống ngân hàng của một nước cùng thử nghiệm một mô hình tiền số dùng chung, hoạt động thanh toán bằng đồng nội tệ trên hạ tầng blockchain có nhiều khả năng ở lại trong khu vực được cấp phép hơn là dịch chuyển sang các tổ chức phát hành stablecoin. Đó là một lựa chọn chính sách được thực hiện bằng hạ tầng chứ không bằng văn bản: nếu doanh nghiệp có sẵn một kênh chuyển tiền gửi token hoá hoạt động liên tục giữa các ngân hàng lớn, động lực chuyển sang công cụ thay thế giảm đi.

Cách tiếp cận này cũng đang được thử ở nhiều thị trường khác, từ các mạng lưới dùng chung của ngân hàng khu vực cho tới các sản phẩm riêng của từng ngân hàng lớn, nên chuẩn nào phổ biến trước sẽ định hình cách nối liên thông xuyên biên giới sau đó.

Hệ quả và trục thời gian

Trong ngắn hạn, đây vẫn là giai đoạn thử nghiệm nội bộ giữa các bên tham gia, chưa có sản phẩm thương mại và chưa có cam kết phát hành, nên doanh nghiệp Việt Nam có quan hệ thanh toán với đối tác Canada chưa cần thay đổi quy trình. Phần cần theo dõi là các quyết định kỹ thuật sẽ lộ dần ra: sổ cái được chọn là loại có kiểm soát truy cập hay công khai, việc quyết toán giữa các ngân hàng diễn ra theo thời gian thực hay bù trừ theo phiên, danh tính ví được xác thực ở mức nào, và dữ liệu giao dịch hiển thị tới đâu với các bên không liên quan.

Những lựa chọn này quyết định chi phí tuân thủ về sau, vì chúng chi phối cách thực hiện nhận biết khách hàng, sàng lọc giao dịch và lưu trữ chứng từ. Với bộ phận tài chính doanh nghiệp, hướng chuẩn bị thực tế là rà lại quy trình đối chiếu và hạch toán trong tình huống dòng tiền có thể đến ngoài giờ làm việc và ngoài chu kỳ sao kê quen thuộc.

Điều chưa rõ ở thời điểm này là ai vận hành hạ tầng dùng chung, cơ quan quản lý Canada đặt điều kiện gì cho việc chuyển từ thử nghiệm sang vận hành, và các ngân hàng ngoài nhóm sáu sẽ tham gia theo cơ chế nào. Với thị trường Việt Nam, câu hỏi tương ứng là tiền gửi token hoá — khác với stablecoin và khác với tài sản mã hoá — sẽ được xếp vào khuôn khổ pháp lý nào, và ai là cơ quan chủ trì nếu vấn đề được đặt ra.

Cho tới khi có văn bản, phần việc khả thi là theo dõi tài liệu kỹ thuật do các nhóm ngân hàng nước ngoài công bố để hiểu trước chuẩn mà đối tác nước ngoài có thể áp dụng.