Nga chuẩn bị cấm giao dịch Bitcoin ngang hàng từ tháng 7/2027

Ngân hàng Trung ương Nga vừa công bố hướng dẫn làm rõ một điều khoản trong luật liên bang về tiền kỹ thuật số đã có hiệu lực từ đầu tháng 9: từ ngày 1/7/2027, hai cá nhân sẽ không còn được phép tự trao đổi Bitcoin hay các đồng tiền mã hoá khác trực tiếp với nhau. Đây là lần đầu cơ quan quản lý nêu rõ bằng văn bản mốc thời gian chấm dứt hình thức giao dịch ngang hàng (P2P) vốn đã tồn tại phổ biến ở Nga trong vài năm qua.

Cơ chế thay đổi nằm ở một điều khoản trong luật: danh sách các hoạt động tiền mã hoá mà người dân được phép thực hiện mà không cần qua trung gian có giấy phép sẽ không còn bao gồm giao dịch mua bán giữa cá nhân với nhau sau mốc nói trên. Thay vào đó, mọi giao dịch phải thực hiện qua các công ty môi giới được Ngân hàng Trung ương Nga cấp phép, hoặc các tổ chức tổ chức lưu thông tiền mã hoá có tên trong danh mục của cơ quan này.

Hướng dẫn mới cũng khép lại hai lối đi khác mà người dùng cá nhân từng có thể tận dụng: chuyển tiền mã hoá từ tài khoản số sang ví không giám sát do chính mình giữ khoá riêng, và chuyển tiền mã hoá cho người khác thông qua địa chỉ do một đơn vị lưu ký vận hành. Hoạt động cho vay tiền mã hoá cũng bị giới hạn chỉ cho các tổ chức được cấp phép như công ty môi giới, đơn vị ủy thác hoặc trung tâm thanh toán bù trừ.

Vì sao điều này quan trọng với thị trường OTC bằng rúp

Kể từ khi Binance bán lại mảng kinh doanh tại Nga cho CommEX năm 2023, một kênh phổ biến để người Nga tiếp cận USDT là giao dịch trực tiếp: người mua chuyển rúp vào thẻ ngân hàng của người bán để đổi lấy stablecoin. Đây chính xác là mô hình mà quy định mới sẽ chấm dứt sau tháng 7/2027, vì nó dựa hoàn toàn vào thoả thuận song phương không qua trung gian được cấp phép.

Việc đóng lại kênh này kéo theo một ràng buộc khác ở phía ngân hàng thương mại: các nhà băng Nga sẽ phải từ chối khách hàng cố nạp tiền vào ví tiền mã hoá trên các sàn nước ngoài, và không được nhận rúp rút ra từ những sàn đó. Nói cách khác, điểm siết không chỉ nằm ở người giao dịch mà còn ở hệ thống ngân hàng làm trung gian thanh toán — đây là lớp kiểm soát thứ hai, bổ sung cho lệnh cấm P2P trực tiếp.

Ai chịu tác động ngoài người giao dịch nhỏ lẻ

Nhóm chịu ảnh hưởng rõ nhất là nhà đầu tư cá nhân không có tư cách nhà đầu tư chuyên nghiệp — nhóm này phải vượt qua một bài kiểm tra và chịu hạn mức giao dịch hàng năm, trong khi nhà đầu tư chuyên nghiệp không bị giới hạn. Nhưng hệ quả bậc hai nằm ở các tổ chức tài chính lớn: những ngân hàng như Sberbank, VTB đã bắt đầu gia nhập danh mục tổ chức giao dịch tiền mã hoá của Ngân hàng Trung ương, nghĩa là họ đang chuẩn bị trở thành trung gian chính thức thay thế cho các kênh P2P sắp bị xoá bỏ.

Điều này tạo ra một dịch chuyển cấu trúc: thị trường tiền mã hoá tại Nga, vốn vận hành phần lớn phi chính thức qua các nền tảng và cá nhân, sẽ dần tập trung vào một số ít tổ chức được cấp phép, với ngân hàng quốc doanh đóng vai trò cửa ngõ. Những công ty môi giới nhỏ hơn muốn tham gia thị trường buộc phải đáp ứng điều kiện về vốn và đăng ký, nếu không sẽ bị loại khỏi cuộc chơi khi mốc 1/7/2027 đến.

Khoảng trống vẫn còn ở phần thực thi

Luật vẫn giữ nguyên lệnh cấm dùng tiền mã hoá để thanh toán hàng hoá, dịch vụ trong nước, trong khi mở một ngoại lệ cho phép dùng tiền mã hoá trong thanh toán thương mại quốc tế — một điểm mà một thành viên Duma phụ trách ngân sách từng công khai gọi là cách để né các lệnh trừng phạt khi dự luật qua vòng đọc đầu tiên.

Cách cơ quan quản lý giám sát thực tế dòng tiền mã hoá xuyên biên giới này, và liệu các sàn nước ngoài có tìm được cách lách qua hệ thống ngân hàng nội địa hay không, là câu hỏi chưa có lời giải cho đến khi lệnh cấm P2P chính thức có hiệu lực.

Với doanh nghiệp Việt Nam có giao dịch hoặc đối tác liên quan đến thị trường Nga, điểm cần theo dõi là cách Ngân hàng Trung ương Nga công bố danh sách tổ chức được cấp phép trong thời gian tới, vì đây sẽ là kênh hợp pháp duy nhất còn lại cho giao dịch tiền mã hoá tại nước này sau tháng 7/2027. Khung pháp lý tương ứng tại Việt Nam cho tài sản mã hoá hiện vẫn đang trong giai đoạn xây dựng, nên việc đối chiếu trực tiếp mô hình của Nga với quy định trong nước vào lúc này là chưa phù hợp.