Citrini: Khi Wall Street mã hoá tài sản, bên thắng lớn có thể không phải là bitcoin hay ether

Citrini Research, công ty phân tích được theo dõi rộng rãi qua bản tin Substack hơn 263.000 người đăng ký, vừa công bố báo cáo dài 79 trang mang tên "Breaking the Wall". Luận điểm trung tâm: việc Wall Street đưa cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản tài chính khác lên blockchain sẽ mở ra thị trường mới cho giao dịch, cho vay và thanh toán — nhưng người hưởng lợi nhiều nhất chưa chắc là bitcoin hay ether.

Theo Citrini, token hoá biến một tài sản truyền thống thành token số có thể di chuyển tự do giữa các nền tảng tài chính và giao dịch gần như liên tục. Một cổ phiếu được token hoá, chẳng hạn, có thể dùng trực tiếp làm tài sản thế chấp để vay vốn từ ví số của nhà đầu tư, không cần qua công ty môi giới truyền thống.

Cơ chế: ai thu phí mới là bên thắng

Lập luận cốt lõi của báo cáo là tách biệt giữa giá trị tài sản được token hoá và giá trị của hạ tầng xử lý dòng chảy tài sản đó. Khi cổ phiếu, trái phiếu, khoản vay di chuyển lên blockchain, mỗi lần giao dịch, cho vay hay thanh toán đều phát sinh phí — và chính các nền tảng, giao thức thu phí này mới là nơi giá trị mới được tạo ra, theo Citrini.

Báo cáo dẫn lời: "Chúng ta không thể mặc định rằng các đồng lớn, chủ yếu là BTC và ETH, sẽ lập đỉnh mới nhờ xu hướng này. Ngay cả khi điều đó xảy ra, vẫn có những cách thể hiện tốt hơn", theo bản dịch nội dung báo cáo được CoinDesk trích đăng.

Để minh hoạ, Citrini đưa ra hai rổ đầu tư: một gồm cổ phiếu niêm yết, một gồm token tiền mã hoá. Phía cổ phiếu có Securitize — công ty duy trì liên kết pháp lý giữa token blockchain và chứng khoán mà nó đại diện — cùng Coinbase, Robinhood, Circle, Figure Technology Solutions, SoFi và Bullish, công ty mẹ của CoinDesk.

Phía token tiền mã hoá, Citrini nói họ "thực sự hào hứng hơn" vì phạm vi tiếp cận rộng hơn danh sách công ty niêm yết giới hạn. Các cái tên được nêu gồm Aerodrome, Maple, Pendle, Ondo Finance, Aave, Uniswap, Ethena, cùng Chainlink và LayerZero — những giao thức cung cấp dữ liệu thị trường hoặc kết nối giữa các blockchain khác nhau.

Cảnh báo đi kèm: khối lượng giao dịch không đồng nghĩa giá token tăng

Citrini nhấn mạnh một điểm quan trọng: hoạt động blockchain tăng không tự động kéo giá token tăng theo. Nhà đầu tư cần xem xét cơ chế kiếm tiền của từng giao thức, ai là bên thu phí, và liệu người giữ token có được chia phần doanh thu đó hay không — một câu hỏi về thiết kế kinh tế token, không phải về quy mô thị trường.

Báo cáo cũng nêu ba rủi ro: thanh khoản bị phân mảnh giữa nhiều blockchain cạnh tranh nhau, rủi ro bảo mật có thể làm chậm quá trình áp dụng, và vướng mắc pháp lý với các token cổ phiếu tổng hợp — loại chỉ mô phỏng biến động giá mà không cấp quyền biểu quyết hay quyền sở hữu trực tiếp như cổ phiếu truyền thống.

Hệ quả bậc hai và khoảng trống ở Việt Nam

Nhóm chịu tác động gián tiếp không chỉ là nhà đầu tư tiền mã hoá. Các công ty quản lý sổ đăng ký chứng khoán, công ty môi giới truyền thống và tổ chức phát hành stablecoin cũng nằm trong vòng ảnh hưởng, vì mô hình phí hiện tại của họ có thể bị cạnh tranh trực tiếp bởi các nền tảng blockchain làm cùng chức năng với chi phí thấp hơn.

Tại Việt Nam, khung pháp lý cho việc token hoá tài sản tài chính — cổ phiếu, trái phiếu, khoản vay — hiện chưa có quy định riêng, và nguồn trong bài không đề cập đến bối cảnh Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước muốn tham gia chuỗi giá trị này, dù ở vai trò hạ tầng hay dịch vụ liên quan, sẽ cần theo dõi cách các thị trường như Mỹ phân loại token cổ phiếu tổng hợp về mặt pháp lý, vì đây chính là điểm mà Citrini cảnh báo còn nhiều vướng mắc.