Canada thử nghiệm tiền gửi ngân hàng token hoá: khi công nghệ không làm thay đổi tư cách pháp lý của đồng tiền

Sáu ngân hàng lớn nhất Canada — Bank of Montreal, CIBC, National Bank of Canada, Royal Bank of Canada, Scotiabank và TD Bank Group — công bố cùng nghiên cứu một hệ thống cho phép tiền gửi bằng đô la Canada tồn tại dưới dạng token và di chuyển giữa các tổ chức tài chính trong nước.

Thứ tự của hai sự kiện mới là phần đáng chú ý đối với người làm tuân thủ: cơ quan giám sát định chế tài chính liên bang (OSFI) nêu quan điểm về tư cách pháp lý của tiền gửi token hoá trước, các ngân hàng công bố dự án sau đó ít ngày. Nói cách khác, nhóm ngân hàng không xin một ngoại lệ để thử nghiệm, mà bước vào một khoảng pháp lý đã được xác định là thuộc quy định hiện hành.

Token hoá tiền gửi khác stablecoin ở nghĩa vụ nợ, không ở công nghệ

Một khoản tiền gửi token hoá là biểu diễn số của khoản tiền mà khách hàng đang gửi tại một ngân hàng được cấp phép, và nó vẫn là nghĩa vụ nợ của chính ngân hàng đó. Stablecoin bảo chứng bằng tiền pháp định vận hành theo logic khác: nó là một tài sản số riêng biệt do tổ chức phát hành tạo ra, được bảo chứng bằng khối dự trữ do tổ chức phát hành nắm giữ, và người nắm giữ có quyền đòi đối với tổ chức phát hành chứ không phải đối với một ngân hàng nhận tiền gửi.

Sự khác biệt này quyết định rủi ro tín dụng nằm ở đâu, ai chịu giám sát an toàn vốn, và người nắm giữ đòi ai khi tổ chức phát hành mất khả năng thanh toán.

Quan điểm của OSFI rằng công nghệ nền tảng của một sản phẩm tài chính không quyết định bản chất pháp lý của sản phẩm đó có hệ quả vận hành rất cụ thể. Ngân hàng không phải chờ một khung cấp phép mới để phát hành token đại diện cho tiền gửi, vì toàn bộ bộ quy định về an toàn vốn, thanh khoản, nhận biết khách hàng và phòng chống rửa tiền tiếp tục áp dụng nguyên trạng.

Chiều ngược lại cũng đúng: việc chuyển sổ sách sang sổ cái phân tán không tạo ra bất kỳ khoảng trống nào để giảm nhẹ nghĩa vụ giám sát.

Chỗ khó nằm ở tất toán liên ngân hàng, không ở việc phát hành token

Giai đoạn đầu của dự án được mô tả là chuyển tiền gửi token hoá giữa các tổ chức tài chính Canada, trước khi tính đến khả năng kết nối với các hệ thống tài sản số khác. Vì mỗi token vẫn là nghĩa vụ của riêng ngân hàng phát hành, một giao dịch giữa khách hàng của hai ngân hàng khác nhau không thể chỉ là việc chuyển token từ ví này sang ví kia — nó đòi hỏi một cơ chế tất toán để nghĩa vụ giữa hai ngân hàng được xử lý dứt điểm.

Đó là lý do một hệ thống như vậy cần chuẩn kỹ thuật chung, quy tắc định danh thống nhất và một mô hình thanh toán bù trừ được các bên chấp nhận, thay vì sáu hạ tầng riêng lẻ. Khả năng lập trình cho thanh toán, vốn là mục tiêu được nhóm ngân hàng nêu ra, chỉ có giá trị khi tầng tất toán bên dưới đủ chắc chắn.

Hai tầng điều chỉnh cho hai loại tiền số

Canada đồng thời xây dựng khung riêng cho stablecoin bảo chứng bằng tiền pháp định, áp dụng cho tổ chức phát hành không phải định chế tài chính, với yêu cầu đăng ký, duy trì dự trữ và cho phép hoàn trả theo mệnh giá. Ngân hàng và tổ chức nhận tiền gửi vốn đã chịu giám sát an toàn nằm ngoài phạm vi khung này, còn tổ chức phát hành thuộc phạm vi thì bị cấm mô tả stablecoin của mình là tiền gửi hoặc được bảo hiểm tiền gửi công.

Nếu các quy định giữ hướng hiện nay khi có hiệu lực, thị trường Canada sẽ vận hành theo cấu trúc hai tầng rõ ràng: tiền ngân hàng token hoá do khung ngân hàng điều chỉnh, tiền số ngoài ngân hàng do khung phát hành riêng điều chỉnh, và ranh giới giữa hai loại được giữ bằng chính lệnh cấm nhầm lẫn danh xưng. Toà soạn chưa đối chiếu được mốc hiệu lực cụ thể với văn bản gốc, nên phần này cần được đọc ở dạng điều kiện.

Việc cần chuẩn bị

Với tổ chức tài chính và doanh nghiệp có hoạt động thanh toán xuyên biên giới, cách tiếp cận của Canada gợi ra một phương pháp phân loại: xác định bản chất một công cụ tiền số bằng ba câu hỏi — ai là con nợ, tài sản bảo chứng nằm trong bảng cân đối của ai, và người nắm giữ đòi ai khi tổ chức đó mất khả năng thanh toán — thay vì bằng loại hạ tầng ghi nhận.

Đội tuân thủ có đối tác tại Canada nên theo dõi thời điểm hệ thống mở cho các tổ chức nhận tiền gửi ngoài nhóm sáu ngân hàng, vì đó là mốc quyết định phạm vi tiếp cận thực tế. Phần chưa rõ vẫn nhiều: mô hình tất toán, vai trò của tiền ngân hàng trung ương trong khâu tất toán cuối, lịch trình thử nghiệm và việc hệ thống có xử lý giao dịch xuyên biên giới hay không đều chưa có thông tin công khai đủ chi tiết.